Zeytin ağacı dikimi ve bakımı

Zeytin, Ege bahçesinin en karakterli ağacıdır. Yüzyıllarca yaşayabilir, yaprağını kışın da korur, yaz kuraklığına sulamasız dayanır ve yaşlandıkça gövdesi heykele dönüşür. Ancak bu dayanıklılık, doğru yere ve doğru şekilde dikilmiş bir ağaç için geçerlidir. Özellikle bahçelere taşınan yaşlı zeytinlerde ilk iki yıl ağacın geleceğini belirler.

Doğru yer

Zeytin tam güneş ister; günde en az altı ila sekiz saat doğrudan güneş alan bir nokta seçilmelidir. Gölgede yaprakları seyrekleşir ve meyve tutmaz. En büyük düşmanı ise su tutan, ağır killi topraktır. Kökleri uzun süre suda kalırsa çürür. Dikim yerinde kışın su birikip birikmediğini görmek için çukur açılıp su doldurulur; su bir gün içinde çekilmiyorsa drenaj önlemi şarttır.

Ağacın olgun boyu ve tacı da hesaba katılmalıdır. Zeytin zamanla 5–6 metrelik bir taç yapabilir. Binalara, havuza ve atık su hatlarına birkaç metre mesafe bırakmak, ileride kök ve budama sorunlarını önler.

Fidan mı, yaşlı ağaç mı?

Saksılı genç fidanlar kolay tutar, hızla gelişir ve maliyeti düşüktür. Bahçeye ilk günden etkileyici bir görünüm isteniyorsa yaşlı, kalın gövdeli ağaçlar tercih edilir. Bu ağaçlar genellikle başka bir araziden sökülüp kök topuyla taşınır. Söküm sırasında köklerin büyük kısmı kesildiği için taşınan ağaç uzun bir uyum dönemine girer.

Dikim adım adım

• Dikim çukuru kök topunun en az iki katı genişlikte, kök topu derinliğinde açılır.
• Ağır toprakta çukurun dibine çakıl serilir ya da drenaj borusuyla su uzaklaştırılır.
• Çukurdan çıkan toprak kum ve az miktarda olgun kompostla karıştırılır; aşırı gübre konmaz.
• Ağaç, kök boğazı çevre toprak seviyesinde ya da biraz üstünde kalacak şekilde yerleştirilir. Derin dikim en sık yapılan hatadır.
• Toprak katmanlar halinde doldurulur, hava boşlukları kalmaması için hafifçe bastırılır.
• Ağacın çevresine sulama çanağı yapılır ve hemen bol can suyu verilir.
• Rüzgârlı alanlarda ağaç iki ya da üç kazıkla, gövdeyi sıkmayan bağlarla sabitlenir.

Ege’de dikim için en iyi dönem sonbahar ve kıştır. Kış yağmurları kök gelişimine yardım eder, ağaç yaz sıcağına daha güçlü girer.

İlk iki yıl sulama

Yerleşmiş bir zeytin sulamasız yaşayabilir, ama yeni dikilmiş ya da taşınmış bir zeytin yaşayamaz. İlk yaz, toprak tipine göre haftada bir derin sulama gerekir. Taşınan yaşlı ağaçlarda bu sulama ikinci yaz da sürer. Burada derin sulamanın anlamı, kök topunun tamamını ıslatacak kadar suyun yavaşça verilmesidir. Damla sulama halkası bu iş için idealdir. Yüzeyi her gün ıslatmak ise kökleri yukarıda tutar ve ağacı daha bağımlı hale getirir.

Kışın yağışlı dönemde sulama gerekmez. Aksine, çanakta su birikiyorsa çanak açılıp suyun akması sağlanmalıdır.

Gübreleme

Zeytin fakir toprağa uyumludur. Bahçede yetiştirilen ağaçlarda kış sonu ya da ilkbahar başında yapılan bir organik gübreleme çoğu zaman yeterlidir. Meyve için yetiştirilen ağaçlarda azot, fosfor ve potasyum dengesi toprak analizine göre ayarlanır. Aşırı azot, gevşek ve hastalığa açık sürgünler oluşturur.

Budama takvimi

Zeytin budamasının amacı tacın içine ışık ve hava girmesini sağlamak, ağacın şeklini korumak ve meyve verecek genç sürgünleri teşvik etmektir. Ana budama, hasattan sonra ve şiddetli don riski geçtikten sonra, genellikle şubat ve mart aylarında yapılır.

• Kuru, kırık ve hastalıklı dallar her zaman alınabilir.
• İçe doğru büyüyen ve birbirini kesen dallar seyreltilir.
• Gövde ve kök boğazından çıkan dip sürgünleri temizlenir.
• Bir yılda tacın dörtte birinden fazlası kesilmez.

Yaşlı ve bakımsız ağaçlarda gençleştirme budaması birkaç yıla yayılarak yapılır. Kesimler temiz, eğimli ve dal yakasının hemen dışından yapılmalıdır; yara kendini daha kolay kapatır.

Hastalık ve zararlılar

Bahçe zeytinlerinde en sık görülen sorunlar zeytin sineği, kabuklu bitler ve zeytin dal kanseridir. Zeytin sineği yaz sonu ve sonbaharda meyveye zarar verir; tuzaklarla takip edilir. Dal kanseri genellikle budama yaralarından ve dolu hasarından girer; budama aletlerinin ağaçtan ağaca geçerken dezenfekte edilmesi yayılmayı azaltır. Çiçeklenme döneminde ilaçlama yapılmaz, arılar korunur.

Sonuç

Zeytin, doğru yerde ve doğru şekilde dikildiğinde bahçenin en az bakım isteyen ama en çok değer katan ağacıdır. İlk iki yıl düzenli derin sulama, ölçülü gübre ve yılda bir bilinçli budama, ağacın onlarca yıl sağlıklı kalması için yeterlidir. Bahçenize zeytin dikmeyi ya da mevcut ağaçlarınızı budatmayı düşünüyorsanız, keşifte ağacı ve toprağı birlikte değerlendirebiliriz.